قالب وردپرس پاتوق وردپرس افزونه وردپرس
موسیقی ایرانینوازندگان

موسی خان معروفی

 

موسی معروفی

موسی معروفی، فرزند امین الملک به سال 1268 متولد تهران در خانواده یی متعین و موسیقی دوست بزرگ شد. اکثر اساتید موسیقی سنتی آن روز از معاشران دائمی خانوادۀ او بودند. موسی خان، به موازات تحصیلات قدیمه (کلاسیک)، نزد آقا یوسف صورتگر که از عکاسان خاصه دربار ناصری بود، نواختن سه تار را شروع کرد و گاه پیانو نیز می نواخت. سپس به محضر اساتید بزرگ آن زمان و دست آخر، نزد درویش خان رفت و شاگردی ((یاپیر جان)) را به اشتیاق پذیرفت. موسی معروفی، غیر از داشتن استعداد ذاتی و محیط مناسب، چون از زندگانی تأمین شده یی برخوردار بود و مجال تمرین بسیار داشت، سال ها کار کرد تا ای

ن که به اخذ نشان تبر زرین طلا از دست درویش خان نائل آمد و از مبرزترین نوازندگان زمان خود شد.

وی پس از چندی نزد سلطان حسین خان هنگ آفرین (صاحب منصب موزیک نظام و نوازندۀ ویولون و سه تار) به فرا گرفتن ((نت)) پرداخت. از همان اوان جوانی به فکر افتاد که ردیف موسیقی سنتی ایران را به خط نت نوشته، به زعم خود آن را از دستبرد زمان و آسیب دوران محفوظ دارد. در سال 1302 به مدرسه کلنل علینقی وزیری وارد شد و معلومات عملی خود را در آن مدرسه تکمیل کرد. موسی خان با این که از قابلیت های بسیار برای احراز مقام ((نوازندۀ حرفه یی)) برخوردار بود، عشق به جمع آوری و نوشتن ردیف او را از صرافت نوازندگی کم کم انداخت و تنها به تعلیم شاگردان اکتفا کرد. وی برای نوشتن ردیف با همه اساتید زندۀ زمان خود تماس گرفت تا با جمع آوری ردیف هر کدام از آن ها و انطباق آنها با یکدیگر، صحیح ترین روایت را بیابد و این کاری بود توانفرسا که سی سال از عمر و وقت و نیروی او را گرفت و تنها یاوران او در این چند سال، نخست دکتر لطف الله مفخم پایان (موسیقی شناس) و بعد ها محمد بهارلو (نوازنده، آهنگساز و هنرآموز موسیقی) بودند. جزوه ((آواز دشتی)) ( که شامل پیش درآمد، آواز، چهارمضراب، تصنیف ورنگ دشتی است) یادگار همین همکاری هاست

. موسی معروفی در سال های 1317_1307 که دوباره ضبط صفحات موسیقی باب شد، به همراه صبا و مشیر همایون و چند هنرمند دیگر به خارج مسافرت کرد و صفحاتی با آنها پر کرد. چند صفحه نیز تکنوازی تار از وی باقی مانده است که شنیدنی می باشد. لازم به تذکر است که شیوۀ نوازندگی موسی خان تا سال 1302 که وارد مدرسه موسیقی کلنل شد، همان شیوۀ سنتی میرزا حسینقلی و درویش بود ولی از آن سال به بعد تحت تأثیر محیط مدرسه و تعلیمات کلنل، خواه نا خواه تغییراتی چند در آن حاصل شد که تشخیص آن ها در آثار وی برای اهل فن میسر است. با این حال، این آثار روی هم جزو آثار معتبر در زمینۀ تکنوازی تار است که هنرجویان را مفید تواند بود. موسی خان ذوق آهنگسازی نیز داشت و بعضی آهنگ های او _ از پیش درآمد، نغمه دو

ضربی و تصنیف _ توسط محمد بهارلو و لطف الله مفخم پایان به چاپ رسیده است. در سال های 1330، روح الله خالقی، آهنگ زیبای ((مرغ حق)) را با شعر رهی معیری و آواز بنان در ارکستر گلها اجرا کرد. معروفی در اوان تأسیس رادیو نیز با نوازندگان آن همکاری داشت لیکن این همکاری مدت کمی دوام یافت و او دوباره به مشغلۀ اصلی خود – گردآوری ردیف – پرداخت. سال ها در هنرستان موسیقی ملی تدریس کرد و امروز چند تن از نوازندگان به نام تار، دست پروردۀ زحمات او هستند.

موسی معروفی در دورانی از تاریخ ایران می زیست که اجتماع آن

روز، فاقد قابلیت در اختیار گذاشتن بستر مناسب برای پرورش مقاصد وی بوده وتا آنجا که میسر بود، از آزردن و شکستن وی کوتاهی نکرد. سال ها در پیچ و خم های توانفرسای سلسله مراتب اداری در فشار بود و برای انتشار هر یک از آثار خود، زحمات و سختی های فراوان کشید. اوقاتی از عمرش در مشاغل بیهودۀ اداری تلف شد و ناگزیر به هنرستان برگشت تا کار تعلیم را ادامه دهد. بیش ازسی سال برای جمع و تدوین و نوشتن ردیف موسیقی زحمت کشید و مختصر شرح زحمات خود درمجله موزیک ایران سال 1341 نوشته که مطالعۀ آن برای علاقمندان واجب است. با این حال از زحمات و مشقات توانفرسای او هیچگونه تصویری به عمل نیامد و حتی ادارۀ هنرهای زیبای هنگام چاپ کتاب به آوردن عنوان سادۀ ((گردآورنده، موسی معروفی)) اکتفا کرد و حتی دو صفحه یی را که شامل شرح حال و زندگی و خدمات آن مرحوم بود چاپ نکرد و به اعتراض و دلشکستگی تلخ او ( که در یکی از شماره های سال 1341 مجله موزیک چاپ شد) ترتیب اثر نداد. نا ملایمات روزگار، محیط مطرب پرور جامعۀ آن روز دستگاه رادیو و هنرهای زیبا و کار شکنی های مسئولان همه دست به دست داد و در سال 1344، پس ازهجرت مرتضی محجوبی به سوی دوست، او نیز در شهریور ماه همان سال خاموش شد و دو ماه بعد روح الله خالقی به او پیوست.

موسی معروفی مردی درویش مسلک و وارسته و به حد افراط پر آزرم و مهربان بود. دستی گشاده داشت و مال دنیا در کف او قرا نمی گرفت ( اگر شرح حالی که دوست صمیمی او آقای مرتضی عبدالرسولی در رثایش نگاشته است به چاپ برسد و در دسترس همگان قرار گیرد صدق عرایض بنده اثبات خواهد گردید). او در امر تعلیم، سخی و مهربان و پر حوصله بود و استادی دلسوز و مسئول. ساخته های دلنشین او، در همان محدودۀ موسیقی ایرانی است که تا حد زیادی به آن آثار و آثار روح الله خالقی ندارد؛ و بیشتر خاص خود معروفی است). ردیف مکتوب او، با تار سلیمان روح افزا نواخته و ضبط شد ولی اکنون در دسترس عموم نیست. یادش گرامی باد

منبع:

موسسه فرهنگی هنری کاج

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

بستن
بستن